Lifeport Cool Lab is een project binnen de Regio Deal Gezonde Groene Groei. Vijf gemeenten en hogeschool HAN onderzoeken samen welke ingrepen in de openbare ruimte het beste werken tegen de toenemende hittestress en hoe je daar het beste de bewoners bij betrekt.
Gerd-Jan Oud is beleidsmedewerker en docent bij het Centrum Meervoudige Waardecreatie aan de HAN en hij heeft een achtergrond in de architectuur. Als penvoerder en projectleider van het lab en vertelt hij aan de hand van voorbeelden hoe dit onderzoek naar verkoeling verloopt.
Gerd-Jan Oud
De Mosterdhof in Westervoort
Oud begint te vertellen over een jaren zeventig-woonwijk in Westervoort: Mosterdhof. “Deze wijk was al aardig vergroend. De bewoners waren betrokken bij de plannen en wat ze vooral hebben gedaan is hofjes vergroenen. Bewoners mochten daar een idee voor indienen en dat is samen met een ontwerpbureau uitgewerkt. Onze studenten hebben gekeken naar mogelijke aanvullende groenmaatregelen. Zo kwamen ze met het idee van een groene stadspergola als schaduwrijke ontmoetingsplek.
Wat wij nu verder gaan onderzoeken is hoe dat participatieproces met die burgers is verlopen. Wat kunnen we daarvan leren? Hoe kan een gemeente zoiets beter begeleiden? Wat voor initiatieven moet je nemen en welke kun je beter aan burgers overlaten? Dit soort vragen speelt in al onze projecten een rol.”
Een stadspergola
Kennis delen
Het project Lifeport Cool Lab is namelijk bedoeld als een doorlopend kennisdeeltraject, om ervaringen uit te wisselen. Begin februari is er een eerste bijeenkomst met de deelnemende gemeenten en onderzoekers in Westervoort om deze eerste pilot te evalueren.
Hoe verliep dit participatieproces en zaken als planning en technische uitvoering? En welke tips hebben de bezoekende gemeenten? Het gezelschap gaat ook door de wijk lopen om te kijken hoe het is geworden.
Dit project is in principe voor en door de gemeenten van de Groene Metropoolregio. Maar Oud zit ook in onderzoek van het Klimaatonderzoek Initiatief Nederland (KIN) van NWO. Dat is een landelijk netwerk dat zich ook met deze problematiek bezighoudt. De resultaten worden ook in dat netwerk gedeeld en krijgen daarmee een bredere strekking.
Croydonplein in Arnhem
Oud vervolgt: “En ik ben nu bezig met een groep studenten in Arnhem. Daarbij gaat het om de vergroening van het Croydonplein. Dat is een stenig plein, dat het Croydonparkplein moet worden. De ontwerpplannen zijn gemaakt in samenspraak met de omwonenden.
De studenten doen nu participatie-onderzoek met de Leefplekmeter. Met dit onderzoekinstrument (een vragenlijst) breng je in kaart hoe bewoners hun leefomgeving waarderen. Daarbij wordt gekeken naar waardering voor mobiliteit, groen, voorzieningen, etc. Dit is de zogenoemde nulmeting en over drie jaar, wanneer het project is uitgevoerd en het plein vergroend, doen we nog een keer een meting. Daaruit moet naar voren komen of mensen positiever zijn over hun leefomgeving na de vergroening.”
Participatie
Het is voor gemeenten een uitdaging om informatie en participatie vorm te geven. Er zijn wel beproefde methodes voor, maar de kunst is dat je niet te hoge verwachtingen wekt. Over iets meepraten betekent niet altijd dat je jouw idee ook terugziet in de plannen. Maar door de nieuwe wetgeving in de Omgevingswet moeten de gemeenten mensen wel meer laten participeren.
“Dus dat is wel een punt van aandacht. Zeker ook bij dit soort transitieprojecten, het zijn hele complexe opgaven. Dus gemeenten kunnen over de bijbehorende participatietrajecten nog wel wat van elkaar leren, wat werkt en niet werkt.”
Groene corridor in Nijmegen
Oud noemt nog een voorbeeld: “En we beginnen in februari 2025 ook aan de Groene Corridor in Nijmegen. Dat onderzoek loopt ook een half jaar en is eigenlijk meer een participatieonderzoek, we willen samen met bewoners kijken naar de plannen die er gemaakt worden voor die vergroening en hoe zij daar invloed op kunnen uitoefenen. Dan kijken we hoe participatie met bewoners werkt in de praktijk, wat voor dingen we daaruit kunnen leren, wat er goed gaat en wat er niet goed gaat.”
Roadmap
Na afloop is het doel om te kijken hoe gemeenten een soort stappenplan of roadmap, inclusief communicatieplan, kunnen opstellen en gebruiken bij volgende projecten.
Herveld en Andelst
Ook in Herveld en Andelst in gemeente Overbetuwe is Oud met studenten bezig. Onze studenten hebben nu meegekeken naar een participatieplan van de gemeente. Hoe zou je dat kunnen doen met bewoners? Hoe zou je die communicatie kunnen vormgeven? Hoe zou je bewoners kunnen laten participeren in het project? Dus dat proces van participatie moet nog worden opgestart daar in de gemeente.
En straks is er een vervolggroep die gaat kijken naar enkele praktische zaken, bijvoorbeeld in een buurtsafari, waarin ze met bewoners op plekken in de wijk gaan kijken om zo ideeën te vormen.”
Multidisciplinair
“Bij ons is de achtergrond van de studenten heel wisselend. Soms is die financieel-economisch, soms komen er studenten van Van Hall Larenstein, soms mensen met een technisch profiel. Of waar we ook wel regelmatig studenten van krijgen is Food & Business.
Ze werken in een zogenoemd rodedraad-project. Daarin werken zo’n vier studenten met verschillende achtergronden die worden gemixt. Het idee is dat ze vanuit meerdere perspectieven zo’n probleem benaderen. Het is multidisciplinair. En dat ze vanuit dat oogpunt ook kijken naar die meervoudige waardecreatie.”
Ook de docenten komen uit verschillende disciplines. Er zijn meerdere onderzoekers betrokken bij het project, bijvoorbeeld een docent uit sociale domein, die gewend is om dit soort participatieprojecten te doen in buurten en woonwijken. Daarnaast zijn er docenten vanuit business communicatie, dat zijn communicatiespecialisten. Zij kijken met name mee naar de communicatiekant en de roadmap en zijn ook gewend om gemeenten te adviseren over dit soort zaken. Uiteraard zijn er ook docenten betrokken vanuit het Centrum Meervoudige Waardecreatie aan de HAN, die meer weten over de circulaire economie.
Het project Lifeport Cool Lab
Doel
Het verminderen van hittestress.
Penvoerder
Gerd-Jan Oud, Centrum Meervoudige Waardecreatie HAN. Hij is al bijna twee jaar bezig met voorbereiden en opzetten. Doet verantwoording en staatsteuntoets.
Financiering
De helft van de financiering komt van het rijk, de beschikking is inmiddels rond, en de andere helft is cofinanciering door de deelnemers.
Deelnemers
Vijf gemeenten: Arnhem, Nijmegen, Heumen(Malden), Overbetuwe, Westervoort.
Opleider: HAN.
Deelprojecten
Op vijf locaties testen onderzoekers en studenten van de HAN verschillende klimaatadaptaties, oftewel groene interventies.
1 Arnhem
2 Nijmegen, Groene Corridor
3 Malden (gemeente Heumen), Kerkplein
4 Herveld en Andelst (gemeente Overbetuwe)
5 Westervoort, Mosterdhof
6 Het zesde deelproject betreft het verzamelen en delen van de opgedane kennis.
