Regionaal Centrum voor Artificiële Intelligentie en Data Science om kennis te bundelen

Laatst bijgewerkt 20 dec 2023

Binnen Lifeport weten we dat zorg en technologie veel aan elkaar kunnen hebben om bestaande vraagstukken op te lossen. Toch is het belangrijk om in de gaten te blijven houden wat de invloed van bigtechbedrijven op dit soort initiatieven is. Wat is de hoeveelheid en hoe divers zijn de initiatieven, die ook verder reiken dan alleen de zorg? De Sphere Transgression Watch maakt het inzichtelijk.

Grote technologiebedrijven hebben invloed op verschillende domeinen in onze samenleving. Waar precies, wordt inzichtelijk gemaakt op de nieuwe website ‘Sphere Transgression Watch’, die begin april is gelanceerd. De website is gemaakt door Digital Good, onderdeel van iHub. Dat is de interdisciplinaire onderzoekshub van de Radboud Universiteit in Nijmegen, met focus op digitalisering en maatschappij.

Invloed big tech

Digital Good houdt zich bezig met de vraag hoe we moeten omgaan met de toenemende invloed van grote technologiebedrijven in andere domeinen. Het team staat onder leiding van Tamar Sharon, hoogleraar Filosofie, digitalisering en samenleving.

Tech-reuzen, zoals Apple en Microsoft, houden zich steeds nadrukkelijker bezig met ontwikkelingen in de samenleving. Bijvoorbeeld op het gebied van gezondheidszorg, onderwijs, cultuur of politiek. Zo is Microsoft oorspronkelijk een softwarebedrijf, maar het doet ook mee aan allerlei zorg-gerelateerde initiatieven.

Geen adequate regulering

De techbedrijven brengen innovatie en vernieuwing, bijvoorbeeld naar de gezondheidszorg. Maar hierdoor ontstaan allerlei nieuwe afhankelijkheden, waarvan we ons vaak helemaal niet bewust zijn en waarvoor adequate regulering ontbreekt.

Sharon: “Deze technologiebedrijven hebben inmiddels invloed ver buiten hun eigen domein. In dit project onderzoeken we de ethische en maatschappelijke uitdagingen die zijn verbonden aan deze invloed. Met name op gebied van gezondheid en biomedisch onderzoek.”

Oneigenlijke voordelen

Volgens het Digital Good team gebruiken grote techbedrijven hun kennis nu om oneigenlijke voordelen en invloed te krijgen binnen domeinen die aan het digitaliseren zijn, zoals gezondheidszorg en onderwijs. Met de tool kunt u zien hoe ver de invloed van deze bedrijven reikt. Het biedt zowel een visuele weergave als een database-functie van voorbeelden van domein-overschrijdende activiteiten van de bedrijven.

Sharon: “Wat doet de aanwezigheid van deze bedrijven met deze domeinen? Hoe botsen de waarden en kennis die zij met zich meebrengen met de waarden en expertise van het domein zelf? Welke invloed kunnen de bedrijven uitoefenen op de onderzoeksagenda’s? En welke afhankelijkheden worden er gecreëerd als deze bedrijven publieke diensten gaan aanbieden? Het in kaart brengen is één stap, maar uiteindelijk willen wij toe naar een normatief kader: in hoeverre moeten we deze invloed eigenlijk toelaten, en onder welke voorwaarden?”

Input gevraagd

De Sphere Transgression Watch is een open digitale tool: de data zijn nog niet compleet. Het Digital Good-team blijft werken aan de website, maar nodigt ook andere onderzoekers uit om bij te dragen. Dat kan door informatie toe te voegen over de activiteiten van de grote bedrijven. Daarnaast kunnen journalisten, beleidsmakers, maatschappelijke organisaties en burgers de tool gebruiken om te ontdekken hoe ver de invloed van big tech reikt. Mail naar stw@ru.nl als u zelf bij wilt dragen aan de tool.

Wilt u weten hoe Artificial Intelligence (AI) weer voor zicht kan zorgen bij mensen die blind zijn? Tijdens de INNOVATE meet-up over AI vertelde Jaap de Ruiter van Steveninck, promovendus Biophysics, over het implantaat dat het Donders Instituut hiervoor ontwikkelt.

Op 23 maart kwamen in de Lindenberg meer dan 300 mensen bij elkaar om zich te laten inspireren door AI. Lifeport heeft een hoop te bieden als het gaat om AI. Wat nu precies? En waarom is AI de belangrijkste innovatie van dit moment? Deze vragen kwamen aan bod op INNOVATE, het event dat samen met de Radboud Universiteit, The Economic Board en met verschillende andere partners werdgeorganiseerd.

AI en …

Eva Eikhout modereerde de avond. Ze presenteerde de meet-up en interviewde alle sprekers. Monique Esselbrugge, wethouder Economische zaken en lid van The Economic Board introduceerde de avond en hoopt dat iedereen net zoals zij de verwondering gaat voelen.

… verantwoordelijkheid

Dan is de beurt aan de eerste spreker: Pim Haselager, professor Societal Implications of AI & Cognitive Neuroscience. Haselager ervaart een tweeslachtig gevoel wanneer het over AI gaat. Enerzijds gebeuren er ontzettende mooie dingen met kunstmatige intelligentie. Anderzijds hebben we een technologie ontwikkeld die we niet altijd begrijpen en verantwoordelijk hanteren. Na toelichting te geven over het brein, vertelt Haselager meer over supercomputers en zelflerende machines.

We krijgen te maken met machines die onze capaciteiten overstijgen. De machines leren op basis van alle informatie die ze ontvangen. Alleen weten machines niet waarom ze iets uitvoeren. Zo zijn de zelflerende programma’s AlphaGo en AlphaZero in staat de beste menselijke Go-spelers te verslaan. Maar weten niet waarom winnen of verliezen goed is. Daarom concludeert Haselager: “Het is belangrijk dat we morele supportsystems gaan ontwikkelen. De macht die we ons verschaffen met kunstmatige intelligentie is enorm aan het groeien. En hoe meer macht we hebben, hoe groter ook onze verantwoordelijkheid is om die goed te gebruiken.”

… energie

Aan de ene kant kan de energietransitie niet snel genoeg gaan voor Frank Kreuwel product owner Alliander en promovendus Wageningen University & Research. Anderzijds zorgt de snelheid van de energietransitie voor uitdagingen bij Alliander. Kreuwel vertelt over de toepassingen van AI bij Alliander.

Het bedrijf gebruikt kunstmatige intelligentie om energieprofielen te voorspellen. Vier keer per uur maakt het systeem er een voorspelling voor alle stations en kritische punten in het net. Hierdoor kan Alliander de kabels en spullen die ze al bezitten beter benutten. Verder zet het bedrijf kunstmatige intelligentie in op andere vlakken. Kreuwel vertelt: “Wij gebruiken beeldherkenning op foto’s om onderhoud van meterkasten te controleren. Bovendien genereert AI nieuwe netontwerpen voor nieuwe wijken. En controleert AI welke componenten toe zijn aan vervanging.”

… zicht

In de wereld zijn er meer dan 40 miljoen mensen blind. Hier willen ze op het Donders Instituut iets aan doen. Jaap de Ruiter van Steveninck, promovendus biophysics, Donders Institute for Brain, Cognition and Behaviour vertelde meer over het gebruik van AI om weer zicht te creëren. Het Donders Instituut werkt samen met honderden wetenschappers uit Nederland en andere landen om een implantaat te ontwikkelen. Dit moet ervoor zorgen dat blinde mensen weer iets gaan zien. Maar er is er nog veel te testen.

De Ruiter van Steveninck vertelt: “Het implantaat zorgt ervoor dat mensen weer lichtstipjes zien. Maar hoe breng je nu dingen over in deze complexe wereld? Dit kan met behulp van kunstmatige intelligentie. Door AI kan er goed gesegmenteerd worden. Algoritmes kunnen nauwkeurig kiezen welke informatie relevant is voor de gebruiker. En verwerken dit in een stippenbeeld.”

… duurzaamheid

Verder vertelde Jeroen Jansen, universitair hoofddocent Analytical Chemistry aan de Radboud Universiteit, meer over AI in combinatie met duurzaamheid. Hoe kunstmatige intelligentie ons kan ondersteunen in verantwoorde consumptie van kip. Een sensor in combinatie met AI modellen kan informatie over de kipfilet geven. Zo kan AI bepalen of de kipfilet gemarineerd is en welk keurmerk deze heeft.

… Metaverse

Berend te Linde, student Digital Art Technology aan de ArtEZ liet zien hoe hij zichzelf heeft gekloond in de Metaverse met AI.

En dichter Jesse Laport rondde de avond af met een gedicht die hij ter plaatse schreef. Benieuwd naar zijn voordacht? Ga naar YouTube en kijk hier de livestream.

Meer weten

In Lifeport onstaan veel mooie innovaties op het gebied van AI. Wilt u meer weten over AI in Lifeport? Neem dan contact met Richard Dobbelmann.

Fotograaf: Elske Nissen Photography

Masterstudenten in de regio houden, dat is het doel van Tom Heskes, hoogleraar Informatica aan de Nijmeegse Radboud Universiteit. “Voor AI-opgeleide studenten zijn in deze regio genoeg interessante banen. Samen met de bedrijven moeten we die goed zichtbaar maken.”

Tom Heskes is hoogleraar Informatica aan de Radboud Universiteit (RU). Landelijk gezien is de RU een zwaargewicht in Artificiële Intelligentie (AI) en Data Science. Sterk in de zogenoemde human centered AI. “Vaak zie je dat AI onderdeel is van informatica. In Nijmegen ontstond de opleiding juist vanuit de cognitiewetenschappen. Vanuit hoe hersenen werken en hoe psychologie werkt. Dat maakt dat we een sterk profiel hebben in sociale wetenschappen én de technische kant van informatica.

Causaliteit in ADHD

De AI-opleiding is gelinkt aan het Donders Institute for Brain, Cognition and Behaviour van de Radboud Universiteit in Nijmegen. Met zijn vakgroep doet Heskes onderzoek in twee richtingen: causaliteit en deep learning.

“Bij causaliteit ontwikkelen we nieuwe methoden om oorzaak en gevolg te achterhalen. Hoe je uit ‘domme data’ haalt wat de oorzaak is en wat het gevolg.” In samenwerking met het Radboudumc deed hij onderzoek naar ADHD. “De vraag die we beantwoord wilden krijgen is of aandachtsproblemen leiden tot hyperactiviteit of dat het juist andersom in, dat hyperactiviteit leidt tot aandachtsproblemen. De computeralgoritmes vonden een causale relatie die van gebrek aan aandacht loopt naar hyperactief, impulsief gedrag.”

“We leren diep neurale netwerken om beelden te analyseren op een betere manier dan mensen dat kunnen doen. Voor eindeloze toepassing, van medische wetenschap tot sterrenkunde”
Tom Heskes, hoogleraar Informatica aan de Radboud Universiteit

Deep Learning bij beeldherkenning

Deep learning past Heskes toe in de spraak- en beeldherkenning. Bij deep learning leer je de kunstmatige intelligentie nieuwe dingen aan. “Heb je genoeg data, die is gelabeld door mensen, dan kun je diep neurale netwerken leren om beelden te analyseren op een betere manier dan mensen dat kunnen doen. Dit zetten we bijvoorbeeld in bij beeldherkenning, het interpreteren van röntgenfoto’s en scans in de medische wetenschap.” Deep learning wordt ook toegepast in de sterrenkunde. Heskes: “Zo werkt onze vakgroep samen met astronomen om beeld te classificeren. Zien we op de afbeeldingen een supernova of niet.”Vanuit de AI-opleiding zijn in de regio Arnhem – Nijmegen – Wageningen een aantal succesvolle spin-offs ontstaan. Nieuwe ondernemingen zoals Novo-Learning, Orikami en Resnap. Onder meer dankzij de hulp van het Mercator Launch-programma van de Radboud Universiteit. Ondernemerschap bij studenten wordt hierin gestimuleerd en ondersteund. Om carrièreperspectief te bieden én kennis vanuit de universiteit naar de markt te brengen.

Zichtbaarheid van AI in de regio vergroten

Ook vinden de studenten uit zijn AI-opleiding interessante banen. Tot verdriet van Heskes vaak buiten de regio. “Hier in Oost-Nederland zijn veel interessante banen, alleen is dat nog onvoldoende zichtbaar voor studenten. Daardoor zijn studenten gericht op de Randstad en verhuizen ze vaak tijdens hun laatste half jaar omdat ze het idee hebben dat daar de banen te halen zijn.”

Heskes geeft aan dat ook universiteiten moeite hebben om goede onderzoekers aan zich te binden. Grote, interessante bedrijven als Google en Microsoft lonken. “Om mooie ontwikkelingen in de regio voort te zetten moeten we aan de slag. Het is aan ons, de universiteit en bedrijven in Arnhem – Nijmegen – Wageningen om daar iets aan te doen. Kennis en kunde bundelen, voor de regio.”

Lifeport heeft een hoop te bieden als het gaat om Artificial Intelligence (AI). Hoeveel? En wat precies? Kom daar achter bij de Innovate Artificial Intelligence meetup. Deze vindt live plaats op 23 maart 2022 in de Lindenberg in Nijmegen.

Dit (gratis) event organiseerde INNOVATE samen met de Radboud Universiteit, The Economic Board en met hulp van verschillende andere partners. Het biedt een uitgelezen programma over de AI van nu. Hier leert u over de praktische toepassingen die leiden tot een gezonder en duurzamer leven. Ook de risico’s van AI komen aan bod.

Drukpers

Hilmer Thijs, creatief directeur van INNOVATE, onderschrijft het belang van AI: “Experts zien het als de grootste innovatie van onze tijd. Het is qua impact misschien wel vergelijkbaar met de uitvinding van de drukpers of de komst van het internet. Je kunt je dus voorstellen dat dit ontzettend veel mogelijkheden biedt. We weten alleen nog niet welke dat in de toekomst allemaal zullen zijn. Dat maakt het een interessante, maar ook spannende innovatie.”

De meet-up

Eva Eikhout begeleidt de meetup als moderator. Pim Haselager, hoogleraar aan de Radboud Universiteit, is keynote speaker van het evenement. Haselager heeft al ruim dertig jaar ervaring als het gaat om AI. Hij houdt zich in zijn dagelijkse werkzaamheden veel bezig met de maatschappelijke implicaties ervan. De andere sprekers worden binnenkort bekendgemaakt .

Programma
19.00 uur: Inloop
19.30 uur: Start programma
21.00 uur: Borrel

Praktische informatie

23 maart 2022
Lindenberg, Nijmegen. Grote zaal.

Aanmelden
Aanmelden voor de INNOVATE Meetup is gratis. Inschrijven is mogelijk via de website van INNOVATE. Wees er snel bij, want vol is vol. Entree geschiedt op basis van entreelijst.

Lifeport: topregio voor Artificial Intelligence

De regio Arnhem – Nijmegen – Wageningen herbergt veel bedrijven en organisaties die sterk inzetten op AI. Vandaar dat we deze vorm van intelligentie steeds vaker terugzien binnen de belangrijke regionale thema’s: Health, Hightech, Food en Energy. De techniek helpt bijvoorbeeld bij de energietransitie. Ook oplossingen voor het betaalbaar houden van de zorg liggen binnen de mogelijkheden.

In de regio neemt vooral de Radboud Universiteit een bijzondere positie in als het gaat om AI. De universiteit heeft meer dan dertig jaar aan AI-kennis opgebouwd, die verspreid zit over de hele campus. De RU doet niet alleen onderzoek naar de techniek, maar maakt ook veelvuldig de verbindingen met het onderwijs, de bedrijfswereld en de maatschappij.

Het Radboudumc is de komende jaren een belangrijke kartrekker op het gebied van medische artificial intelligence (AI). De instelling leidt vijf van de acht op gezondheidszorg gerichte AI-labs uit het ROBUST-consortium. Op deze manier ontstaat er een unieke kans om de internationale toppositie van Nijmegen op dit gebied verder uit te bouwen.

De NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek) trekt 95 miljoen euro uit voor onderzoek op het gebied van AI. Het Radboudumc maakt deel uit van het ROBUST-consortium dat in totaal uit zeventien AI-labs bestaat. Van de acht die gericht zijn op gezondheidszorg worden er vijf geleid door het Radboudumc. Het onderzoek heeft een looptijd van tien jaar en in totaal zijn 54 instellingen betrokken. Deze groep bestaat uit kennisinstellingen, bedrijven en maatschappelijke organisaties.

Versterking AI-Ecosysteem

De toekenning van het ROBUST-project levert een grote stimulans aan het AI-ecosysteem in de regio. Door de nauwe contacten die het Radboudumc met het bedrijfsleven onderhoudt, is het vergroten van de impact mogelijk. Op die manier ziet Van Ginneken de bouw van een sterk en florerend AI-ecosysteem in de regio ontstaan.

Voor het Radboudumc betekent deze toezegging een uitbreiding van twee bestaande AI-labs. De eerste is het Thira-lab, dat samen met Parel van de Regio Thirona en Delft Imaging is opgericht. Het andere lab betreft AI for Health, waar het Radboudumc al langer in samenwerkt met de Radboud Universiteit. Beide labs zijn vindbaar op de Interactieve AI-kaart, gemaakt door The Economic Board.

Drie nieuwe AI-labs in de regio

De andere drie labs die het Radboudumc leidt, zijn nieuw. Een daarvan houdt zich bezig met onderzoek naar de kransslagaders. Bram van Ginneken, hoogleraar AI aan het Radboudumc, vertelt daarover: “Het is een vrij nieuwe techniek om de kransslagaders van het hart veel beter in beeld te brengen. Het levert echter bergen met data op. Met AI willen we voorspellen welke patiënten veel risico lopen op een nieuw infarct, zodat deze groep extra medicatie kan krijgen.”

Ook komen er labs die zich richten op slimmer gebruik van MRI-beelden en software voor CT-longkankerscreening. Van Ginneken is ontzettend blij met de toezegging van de NWO: “Het is geweldig dat we nu voor tien jaar de zekerheid van financiering hebben. Dit geeft ons de kans, met een grote groep onderzoeker in het Radboudumc, de volgende generatie AI-systemen voor de zorg te bouwen. En om deze samen met onze partners uit de industrie in de praktijk te brengen.”

Bent u mkb’er in de regio Arnhem-Nijmegen en wilt u ook online ondernemen? Studenten van vier grote opleidingen in de regio geven kosteloos advies. In de Digitale Werkplaats Arnhem Nijmegen (DWAN) bieden zij speciaal voor mkb’ers advies over online marketing, vindbaarheid en het inrichten van een website.

Digitale Werkplaats Arnhem Nijmegen

Digitaliseren is voor mkb’ers makkelijker gezegd dan gedaan. Daarom begonnen de kennisinstellingen begin 2020 de Digitale Werkplaats Arnhem Nijmegen op de Arnhemse HAN-campus. De studenten die de ondernemers begeleiden in deze werkplaats studeren aan HAN, RU, Rijn IJssel of ROC Nijmegen.

DWAN begeleidt de eerste digitale stappen van ondernemers door de mogelijkheden praktisch te onderzoeken en hierin te adviseren.

De werkplaats is een initiatief van de HAN University of Applied Sciences, Oost NL, VNO-NCW, Radboud Universiteit en Rabobank Arnhem-Nijmegen. Het komt voor uit het actieplan Versnelling Digitalisering mkb van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat.

Hoe werkt het?

Ondernemers in het mkb gaan om te beginnen naar de website van de Digitale Werkplaats om een voucher van € 500 te downloaden. Daarna volgt een intakegesprek. Dat leidt tot een op maat gemaakte creatieve sessie met studenten, die online plaatsvindt, via de tool Miro.

In deze drie uur durende sessie gaan ondernemer en studenten echt de diepte in onder begeleiding van professionals. Na afloop ontvangt de ondernemer het adviesrapport met daarin alle ideeën uit de sessie en gericht advies. Als laatste is er een adviesgesprek om alle diensten te bespreken die de studenten kunnen uitvoeren voor de opdrachtgever.

Grote stappen in weinig tijd

Ben Cornelissen is de projectmanager bij de HAN en vertelt: “Uit ervaring weten we dat mkb’ers over het algemeen beperkte tijd en kennis hebben op het gebied van online ondernemen. Met de inzet van onze studenten, die én de tijd én de kennis hebben, ontvangen deze ondernemers een flinke boost bij online ondernemen. Met een beperkte tijdsinvestering vanuit de ondernemer zijn er forse stappen voorwaarts mogelijk.”

TIG Academy: een warme aanbeveling

Een aantal ondernemers maakte al gebruik van de DWAN-voucher en zijn goed geholpen met de adviezen voor digitalisering.

Bijvoorbeeld ondernemer Kim Arts van TIG Academy is zeer tevreden over DWAN. Ze nam deel aan de Creatieve Sessie en ontving een communicatieplan dat succesvol bleek. Daarom nam TIG Academy begin 2022 de volgende stap in digitalisering. Samen met DWAN heeft het bedrijf een brandbook vormgegeven. Arts zegt over het traject: “Het traject was goed voorbereid door DWAN, er was een overzichtelijke planning en het was duidelijk wat ik wanneer kon verwachten. De projectleiding wordt door DWAN zelf uitgevoerd door professionals. Ik zal het traject zeker aanbevelen aan andere ondernemers, sterker nog, dit heb ik al gedaan!”

Meld u aan

De mkb-voucher is er voor ondernemers in de regio Arnhem – Nijmegen die tussen de 2 tot 50 mensen in dienst hebben. Het aantal ondernemers dat gebruik kan maken van de voucher, is beperkt. Dus heeft u interesse, meld u dan aan via de website van de DWAN.

Cornelissen voegt nog toe: “Het traject begint nu als een tierelier te lopen, steeds meer ondernemers weten ons te vinden. Dat is mooi, want dit jaar moet de DWAN 125 trajecten draaien. Dus als een ondernemer nog op zoek is naar advies op gebied van digitalisering, kijk dan op onze website.”

Het Donders Institute for Brain, Cognition and Behaviour van de Radboud Universiteit zet de hersenwetenschap verder op de kaart, nationaal en internationaal. Met in Nijmegen een ICAI-lab waarin op het gebied van neurotechnologie en AI wordt samengewerkt met bedrijven. En het instituut zet een Europese samenwerking op waarin met acht universiteiten op het gebied van brein en techniek.

Marcel van Gerven is wetenschappelijk directeur van het ICAI-lab ‘Donders AI for Neurotech’. Een ICAI-lab is een partnerschap met bedrijven of andere Nederlandse academische instituten. In dit geval een samenwerking van het van de Radboud Universiteit in Nijmegen met partners als Abbott, Advanced Bionics, OnePlanet Research Center en Phosphoenix. Daarnaast nemen enkele wetenschappelijke instituten uit Nederland deel.

Partnerschap met bedrijven op gebied van AI

Vanaf september 2020 zet het lab zich in om verschillende cognitieve functies bij patiënten te herstellen. Functies die beschadigd zijn of zelfs verdwenen. Beter kunnen zien bijvoorbeeld. Van Gerven: “het onderzoek hiernaar ligt dicht op recente AI-ontwikkelingen. De neurale netwerken die in zelfrijdende auto’s worden gebruikt bijvoorbeeld, zijn dezelfde netwerken die wij gebruiken om visuele implantaten aan te sturen. Binnen Donders AI for Neurotech focussen we op die relatie tussen kunstmatige intelligentie en biologische intelligentie. Om in de neurotechnologie stappen vooruit te zetten.”

University of Brain and Technology

Internationaal gezien initieerde het onderzoekscentrum deelname aan het European Universities Initiative. Dit is een plan om de uitwisseling van onderzoek, onderwijs en werkgelegenheid te verbeteren. Met zeven andere vooraanstaande universiteiten treedt de Radboud Universiteit toe tot de alliantie. Er wordt samengewerkt op het gebied van brein en techniek, aan de zogeheten University of Brain and Technology. Wetenschappers hebben op deze manier meer mogelijkheden om (internationaal) samen te werken aan onderzoek.

Heino Falcke is de Duitse hoogleraar van de Radboud Universiteit die in 2019 wereldnieuws werd toen zijn onderzoeksgroep als eerste een foto van een zwart gat publiceerde. Hij zit vol plannen en hoopt op nieuwe doorbraken die zowel de wetenschappelijke wereld als het grote publiek gaan verbazen. Dankzij een miljoenen-investering van de Radboud Universiteit, eind november, is die ambitie weer haalbaar.

Maar liefst 11,9 miljoen euro. Zo groot is het bedrag dat het college van bestuur van de Radboud Universiteit de komende jaren beschikbaar stelt voor de onderzoeksgroep van Heino Falcke. Het geld, een garantstelling, is verdeeld over 1 miljoen euro per jaar, voor tien jaar, voor het internationale netwerk Event Horizon Telescope (EHT), plus nog een kleine 2 miljoen voor de bouw van een belangrijke telescoop in Namibië.

Kritische fase

Een paar weken na die bekendmaking is Falcke nog altijd heel erg blij. “Het geeft ons nieuw perspectief, een nieuwe richting.” Maar opgelucht is misschien een beter woord dan blij, want eigenlijk was het bedrag broodnodig. “Zonder financiering bevonden we ons in een heel kritische fase. We hebben succes geboekt en zouden daar nu de vruchten van moeten plukken.” Maar dat ging moeizaam vanwege geldgebrek. “Met EHT deden we twee keer een voorstel bij de NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek, red.) dat al in de eerste ronde werd afgewezen, nog voordat we een volledig voorstel hadden ingediend”, zegt hij.

Collega’s in onder andere de VS haalden wel vele miljoenen binnen, waardoor Nijmegen achterop dreigde te raken. Talentvolle Nijmeegse studenten uit Falckes team vetrokken naar het buitenland. “Daar ben ik heel erg trots op, maar je wilt dan graag zien dat er tegelijkertijd anderen naar jouw team komen. Dat kregen we niet voor elkaar. Ons onderzoek is tot nu toe een groot succes voor de universiteit, het zorgt voor veel zichtbaarheid. Dat moeten we niet door de vingers laten glippen. Daarom ben ik heel blij dat de universiteit het voortouw heeft genomen, zodat we door kunnen gaan en er stabiliteit is. Het is daarnaast een belangrijk signaal dat de universiteit in ons gelooft. Deze investering biedt daarom volop kansen om financiering van anderen binnen te halen.”

Aan het grote bedrag zitten uiteraard wel voorwaarden. “Na één tot twee jaar is er een ‘critical design review’ en moeten we laten zien dat onze plannen haalbaar zijn en dat we financiering binnen hebben gehaald. Na vijf jaar is er opnieuw een review.” Grappend zegt hij: “Als ik dan naar de Caribische Eilanden ben vertrokken, dan houdt het natuurlijk op met de financiering. Maar dat ben ik niet van plan.”

Filmpjes

Het geld zorgt voor nieuw perspectief. Misschien worden Falcke en zijn team wel weer wereldnieuws, net als in 2019. “We hebben afgelopen jaar wat kleinere dingen gepubliceerd en werken nu heel hard aan grotere publicaties. Daar zouden zeker spannende dingen tussen kunnen zitten.” Niet alleen voor de wetenschappelijk wereld, maar ook voor het bredere publiek. “Eén van de doelen van de telescoop in Namibië is dat we er niet alleen foto’s, maar ook filmpjes van zwarte gaten mee kunnen maken. We beginnen daarnaast steeds beter te begrijpen wat er gebeurt in zwarte gaten. Mijn collega Monika Moscibrodzka is betrokken bij het maken van realistische simulaties met behulp van supercomputers. Op basis daarvan zien we tot in detail wat daar gebeurt. We duiken dan eigenlijk het zwarte gat in.”

Falcke maakt graag de koppeling met mensen buiten de wetenschappelijke wereld. Hij enthousiasmeert ze bijvoorbeeld regelmatig met zijn presentaties, zoals tijdens een groot evenement van The Economic Board, twee jaar geleden. Ook schreef hij een boek voor het brede publiek: ‘Licht in de duisternis – Zwarten gaten, het universum en wij’. Hij beantwoordt ook veel vragen. “Ik krijg zelfs brieven of berichten van jonge kinderen, laatst nog van een meisje van negen dat zei dat ze het boek al twee keer gelezen had. Het is een onderwerp dat veel vragen oproept.” Hij wil dat mensen een zo goed mogelijk beeld van zwarte gaten krijgen. “In de grote Hollywood-film Interstellar komt een zwart gat voor. Dat was visueel een aardige poging, maar het kan nog een stuk beter. De volgende keer mogen ze ons bellen, zodat wij ze betere modellen kunnen leveren”, zegt hij met een knipoog. “We werken ook mee aan tentoonstellingen, waaronder eentje die over een paar jaar in Het Valkhof komt, en ook aan een Planetarium-film. We willen zwarte gaten meer tastbaar maken voor het brede publiek, hoewel ‘tastbaar’ natuurlijk een gek woord is als het over zwarte gaten gaat.”

Kansen voor bedrijven

Een andere ambitie van hem is een brug met het bedrijfsleven slaan. “Wij hebben een heel ander netwerk dan veel bedrijven zelf. Met ons Radboud Radio Lab onder leiding van Marc Klein Wolt werken we samen met topinstituten in de hele wereld, maar ook met allerlei betrokken bedrijven en overheden in andere landen. We zijn bezig met veel verschillende vragen, van data-opslag tot het gebruik van waterstof en zonne-energie. Zo liggen er onder andere veel kansen in Namibië; in dat land gebeurt erg veel. Daarop aanhaken is absoluut interessant voor regionale bedrijven.”

De technologie van Artificiële Intelligentie integreren in bestaande systemen, daar houdt Stijn Hoppenbrouwers, lector Model-Based Information Systems aan de Hogeschool Arnhem Nijmegen (HAN) zich mee bezig. “Dat klinkt allemaal misschien iets minder sexy dan ‘intelligentie die mensen voorbijstreeft’, maar voor veel bedrijven is het juist veel interessanter.”

Artificial Intelligence (AI), maakt een belangrijk onderdeel uit van de nieuwe Master Applied Data Science (MADS) aan de HAN. Een deeltijd master, waarbij tegelijkertijd gewerkt wordt bij een bedrijf. Een noodzakelijke combinatie aldus Hoppenbrouwers: “We zoeken mensen die echt met hun voeten in de klei staan als het om dit thema gaat.”

De toegepaste insteek van AI

“Als het over Artificial Intelligence (AI) gaat, zijn er twee stromingen. De futuristische, waarbij gekeken wordt naar de fantastische en soms ook enge verhalen van intelligentie die mensen voorbij streeft.” Hoppenbrouwers legt uit dat de insteek van de HAN anders is: “Wij zijn volop bezig met AI en Data Science, maar kijken daarbij meer naar de toepassingen die met machine learning en deep learning te maken hebben. Waar juist vandaag de dag al fantastische dingen mee mogelijk zijn. Een toegepaste insteek.”

“Die toegepaste insteek van AI is voor veel bedrijven, onder andere in het mkb, veel interessanter”
Stijn Hoppenbrouwers, lector Model-Based Information Systems aan de HAN

Samenwerking met bedrijven en kennisinstellingen

De HAN is betrokken bij de Nederlandse AI Coalitie. In de regio werkt de HAN samen met verschillende bedrijven en kennisinstellingen. Alliander in Arnhem bijvoorbeeld, de ICT-tak van de Belastingdienst en het Nijmeegse Hyster Yale. En in de zorg werkt HAN samen met het Radboudumc en de Sint Maartenskliniek.

Op het vlak van Artificial Intelligence ligt er een belangrijke link tussen de HAN en de Nijmeegse Radboud Universiteit (RU). “Die link is heel warm – en noodzakelijk. Want qua bekostiging van onderzoek komen hogescholen er in Nederland veel minder goed vanaf dan universiteiten. Tegelijkertijd zit de meerwaarde voor de RU in de combinatie van klassiek academisch onderzoek met een praktijkgerichte benadering.”

Het AI-netwerk van de HAN is sterk in opbouw. Hoppenbrouwers kijkt er met veel genoegen naar: “Een pruttelende ketel aan allerlei initiatieven, zo zie ik het. En ik denk dat de HAN een heel mooie centrale rol kan spelen in de regio, als onderdeel van de landelijke en Europese kennisecologie rondom AI.”