Het project ‘Zonnepark’ is het eerste Regio Deal-project dat is afgerond. Wat begon vanuit de concrete vraag van NXP – hoe zorgen we bij stroomuitval toch voor stroom? – groeide uit tot een verkenning van een veel bredere oplossing: een Smart Energy Hub. “Er is zoveel meer mogelijk dan je op het eerste oog ziet”, zegt programmamanager Tycho Tomassen.
Voor chipbedrijf NXP in Nijmegen is een stabiele energievoorziening cruciaal. “Als daar de stroom uitvalt, heeft dat enorme gevolgen”, legt Tycho uit. “Processen liggen stil, herstel duurt lang en de schade kan in de miljoenen lopen.” Zo ontstond bij NXP het idee van grootschalige energieopslag. Er volgde onderzoek, maar de uitkomst was teleurstellend: een compleet voetbalveld vol containers zou nodig zijn om NXP van energie te voorzien als het een keer misgaat. “Dus puur voor het what if-scenario. Dat is financieel gewoon niet interessant”, zegt Tycho die daarna bij het project betrokken raakte.
Zonnestroom van woningdaken
Want het vraagstuk bleef. Tycho: “Op steeds meer plekken werd inmiddels over netcongestie gesproken. De regio gaf aan daarin wel verantwoordelijkheid te willen nemen. Tegelijkertijd wilde de regio ook de mogelijkheden voor NXP bekijken.” En zo werd het project ‘Zonnepark’ geboren. Het idee werd om gebruik te maken van de zonnestroom van daken van huurwoningen in de omgeving. Drie woningcorporaties in de omliggende wijken, de gemeente Nijmegen en NXP gingen om tafel. The Economic Board werd penvoerder en Tycho programmamanager, wat hij samendeed met intern projectleider Nicky Hogenkamp. “De gedachte was: als NXP die stroom afneemt, kunnen bewoners daar ook iets voor terugkrijgen. Dan pak je meteen iets van energiearmoede mee.”
Simpelweg te duur
Het enthousiasme voor het idee was groot. “Het ging zelfs een heel eigen leven leiden. Er klonk zelfs dat woningcorporaties het netcongestieprobleem zouden oplossen”, zegt Tycho met een glimlach. Maar de praktijk bleek weerbarstig. “Zo’n directe kabel van woningen naar een grootverbruiker klinkt logisch, maar bleek financieel en juridisch niet te doen. Kleinverbruikers zijn sterk beschermd in de wet. Daarnaast is zo’n fysieke verbinding simpelweg te duur.”
Virtueel stroom leveren
Het project leek vast te lopen. “Maar als ik hoor ‘het kan niet’, dan is mijn eerste reactie: wat kan dan wél?”, vertelt Tycho verder. Die vraag bleek cruciaal. In plaats van een fysieke verbinding werd gekeken naar het virtueel leveren van stroom: energie uitwisselen via het bestaande energienet. Met slimme afspraken, een energiecoöperatie en software die vraag en aanbod op elkaar afstemt. Daarmee ontstaat het principe van een Smart Energy Hub. Tycho: “Eigenlijk start je een lokaal energiebedrijf op. Met een coöperatie die energie inkoopt en verdeelt.”
Smart Energy Hub
Smart Energy Hubs zijn op veel plekken in Nederland in ontwikkeling. Wat dit Nijmeegse project bijzonder maakt, is de combinatie van partijen. “Aan de ene kant heb je een bedrijf als NXP, met een enorme energiebehoefte en grote risico’s als de stroom uitvalt. Aan de andere kant woningcorporaties, waar het juist gaat om de bewoners en betaalbaarheid. En de gemeente kijkt weer naar maatschappelijke doelen, zoals energiearmoede”, noemt Tycho, die bij verschillende Smart Energy Hubs in het land betrokken is. “Iedereen kijkt door zijn eigen bril. Je moet elkaar echt begrijpen. Daar hebben we veel tijd in gestoken.”
“Met een Smart Energy Hub start je eigenlijk een lokaal energiebedrijf op.”
Duidelijke inzichten
Het onderzoek leverde duidelijke inzichten op. Zo blijken alleen zonnepanelen op de daken van corporatiewoningen onvoldoende om een grootverbruiker als NXP te bedienen. “Woningcorporaties hebben de panelen heel goed afgestemd op het eigen verbruik van bewoners. Dus blijft er weinig over om te delen met bijvoorbeeld NXP”, legt Tycho uit. “Wil je dit interessant maken, dan moet je volume toevoegen. Bijvoorbeeld via grotere bedrijfsdaken of koppelingen met andere opwek, zoals warmte.” Ook werd duidelijk dat verduurzaming en betaalbare energie op kortere termijn haalbaarder zijn dan het oplossen van netcongestie. “Voor dat laatste heb je echt een volgende stap nodig, met opslag en slimme sturing.”
Begin klein en houd focus
Naast inhoudelijke inzichten leverde het project ook belangrijke lessen op. Over het belang van focus, bijvoorbeeld. Tycho: “De neiging is om het meteen breed te trekken, met ook warmte erbij, opslag, alles. Maar dan wordt het te complex. Begin klein en houd focus.” Ook het belang van samenwerking en communicatie kwam naar voren. “Zelfs begrippen kunnen anders worden geïnterpreteerd. Het is heel belangrijk om dezelfde taal te spreken. Elkaars invalshoeken te begrijpen. Elkaars belevingswereld.” En misschien wel de belangrijkste les: “Er is echt meer mogelijk dan je denkt.”
Mooie basis voor vervolg
Het Zonnepark-project is afgerond. Er ligt volgens Tycho een mooie basis voor vervolg (zie ook de lessons learned in de Whitepaper). De gemeente Nijmegen werkt aan een uitvoeringsplan voor de ondersteuning van lokale energiesystemen en energiegemeenschappen, waaronder het slimmer sturen met software. “Het local for local past heel goed bij deze tijd”, zegt Tycho. “In het huidige wereldbeeld wil je veel meer invloed hebben op je eigen energievoorzieningen en kosten. Dus het is heel mooi als daadwerkelijk die volgende stap wordt gezet.”
