De energietransitie vraagt niet alleen om nieuwe opwek van zon en wind, maar vooral ook om slimme manieren om die energie lokaal te benutten. In de regio tussen Nijmegen, Wijchen en Beuningen wordt daarom gewerkt aan een regionale smart energy hub: een knooppunt waar vraag en aanbod bij elkaar komen en waar balanceren centraal staat.
In 2024 begon een breed haalbaarheidsonderzoek naar de mogelijkheden van een regionale hub. Marieke Butterhoff was de programmaregisseur van dat onderzoek. “We hebben gekeken naar hoe we regionale zon en wind kunnen ontsluiten. Tijdens dat proces kwamen verschillende stakeholders op ons pad.” Er werden vooral ook data geanalyseerd, gesprekken met gemeenten en ontwikkelaars gevoerd en scenario’s uitgewerkt. Ook is er gekeken naar de rol van waterstof, bijvoorbeeld als buffer voor elektriciteitspieken.
Marieke Butterhoff
Daarnaast loopt er een aanvullend onderzoek, specifiek voor bedrijventerrein Bijsterhuizen. Dat wordt gefinancierd door de gemeente Wijchen en de provincie Gelderland. Selçuk Başkan, projectleider Smart Energy Hub, leidt dit traject. Vanuit zijn functie bij de gemeente Wijchen zet hij zich in om de energievraagstukken zo op te lossen dat het ondernemersklimaat in de regio ook de komende decennia aantrekkelijk en toekomstbestendig blijft. Başkan: “Het onderzoek richt zich op de vraag hoe de geplande uitbreiding aan de westkant van het terrein op een duurzame manier van energie kan worden voorzien. Het vormt een belangrijke basis voor de vervolgstappen.”
Selçuk Başkan
Bijsterhuizen als zwaartepunt
Bijsterhuizen is inmiddels uitgegroeid tot het zwaartepunt van de discussie. Vooral de geplande uitbreiding stelt hoge eisen aan de toekomstige energievoorziening. Omdat Liander de benodigde capaciteit daar niet kan leveren, wordt nu gekeken naar de oprichting van een zogenoemd gesloten distributiesysteem (GDS).
“Een GDS is een apart, privaat elektriciteitsnet binnen een afgebakend gebied”, legt Başkan uit. “Het heeft meestal één aansluiting op het openbare net, waarna een eigen beheerder verantwoordelijk is voor de verdeling en het onderhoud. Hiermee kunnen ondernemers binnen het gebied hun energievoorziening beter organiseren en benutten, los van de beperkingen van het publieke net.” In dit proces speelt procesregisseur Tycho Tomassen een sleutelrol: als spin in het web zorgt hij dat de vele betrokken partijen elkaar weten te vinden en dat de samenwerking in beweging blijft.
Het kernteam is bovendien regelmatig in gesprek met de netbeheerder. Doel is om de koppeling van opwek en verbruik daadwerkelijk lokaal te maken en toe te werken naar een gestroomlijnde aansluiting tussen het toekomstige GDS en het bestaande Bijsterhuizen.
Energiecoöperatie in oprichting
Parallel aan deze ontwikkelingen is een werkgroep gestart die de oprichting van een energiecoöperatie voorbereidt. Het doel is helder: ervoor zorgen dat er voldoende vermogen beschikbaar blijft om bedrijven te laten groeien en opereren, zonder dat een stroomaansluiting de beperkende factor vormt.
Een coöperatie maakt het bovendien mogelijk om als collectief subsidies aan te vragen en gezamenlijk de belangen van ondernemers richting overheid en netbeheerder te behartigen. Voorzitter Pieter Bergshoeff van de ondernemersvereniging is hierbij een onmisbare factor. Hij zorgt dat de ondernemersbelangen stevig zijn verankerd in de keuzes die worden gemaakt en dat plannen aansluiten bij de praktijk van het bedrijventerrein. De energiecoöperatie is daarbij zeker geen vervanging van de ondernemersvereniging. Het richt zich volledig op de energie-uitdagingen van het terrein.
“Door maatwerk toe te passen kunnen we heel concreet een deel van het probleem oplossen. Nu al”, zo zegt Bergshoeff. “Ik merk dat daarin goed samengewerkt wordt. Ondernemers moeten het idee hebben dat ze wat terugkrijgen in ruil voor wat ze geven. Dat beloven we ze. Ze willen daardoor bijna allemaal meedoen als we ze benaderen. We mogen in hun keuken kijken.”
Samenwerking neemt toe
De energieprofielen van de bedrijven zijn inmiddels in kaart gebracht door onderzoeksbureau Cinergie. Başkan:
“Uit dit onderzoek blijkt dat een groot deel van de problematiek achter de meter kan worden opgelost. Denk aan het plaatsen van batterijen, het optimaliseren van processen en het nemen van energiebesparende maatregelen met een korte terugverdientijd. Zulke maatregelen nemen de druk op korte termijn weg, maar bieden geen vrijbrief voor onbeperkt energiegebruik in de toekomst. Structurele en collectieve oplossingen blijven onmisbaar.”
Butterhoff heeft de samenwerking in de regio zien toenemen. “We hebben allerlei partijen aangezet. Zij hebben nu echt het doel om Bijsterhuizen van stroom te voorzien en werken daarin heel goed samen. Er loopt van alles in de regio, meer dan voorheen.” Ook Başkan ziet positieve ontwikkelingen. “Er zijn de laatste tijd veel dingen doorgerekend. We verwachten bijna honderd procent energielevering te hebben op het nieuwe deel van Bijsterhuizen, mits de plannen niet wezenlijk verschillen.”
De smart energy hub rond Bijsterhuizen is meer dan alleen een antwoord op netcongestie. Door lokaal vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen, krijgen ondernemers grip op hun energieprijzen en wordt de afhankelijkheid van landelijke infrastructuur kleiner. Het is daarmee niet alleen een technische oplossing, maar vooral een stap naar een duurzamer en toekomstbestendig bedrijventerrein. Butterhoff: “Decentraal met energie omgaan is op de lange termijn gewoon goedkoper en slimmer dan alleen maar de snelweg verbreden.”
