Je wordt wakker, zet koffie, pakt je telefoon, opent de koelkast, start de wasmachine, checkt je OV-kaart of stapt in je auto. Zonder dat je het doorhebt, heb je dan al tientallen chips gebruikt. Niet de eetbare soort, maar piepkleine stukjes technologie die alles laten werken. En een verrassend groot deel daarvan komt uit Nijmegen.
Ze zitten in telefoons, tablets, laptops, betaalpassen, ID-kaarten, wasmachines, vaatwassers, koelkasten, zonnepanelen, slimme meters, horloges, gehoorapparaten, pacemakers, MRI-scanners, röntgenapparatuur, mixers, thermostaten en dus ook in auto’s. “Elke auto ter wereld heeft minstens één chip uit onze fabriek,” stelt Marcel Rijnsburger, sr. director corporate AI-Literacy Program bij NXP. “Je kunt bijna geen apparaat meer bedenken waar géén chip in zit. Zonder chips wordt het donker, koud en stil.”
Marcel Rijnsburger
Koekjesfabriek
In Nijmegen, vlak bij de Noviotech Campus, staat een opvallende lichtblauwe ‘doos’ met gele trechters. De architect heeft de fabriek bewust vormgegeven als een schaalmodel van een halfgeleider, chip in de volksmond. Want hier, bij NXP, worden de chips gemaakt waar onze moderne wereld op draait.
De fabriek in Nijmegen werkt als een grote koekjesbakkerij, met verschillende recepten voor verschillende soorten halfgeleiders. Marcel: “Maar dit is dan wel een uitzonderlijk schone bakkerij. De producten die hier worden gemaakt bevatten structuren die meer dan 100 keer dunner zijn dan een mensenhaar. Zelfs een minuscuul stofdeeltje kan er al voor zorgen dat een chip niet meer goed functioneert. Daarom draagt iedereen in de fabriek speciale kleding, om te voorkomen dat stof op de producten terechtkomt.
We hebben receptuur voor koekjes, voor vlaaien, voor cake. En binnen de categorie koekjes kunnen wij weer chocoladekoekjes of zandkoekjes maken.”
NXP Semiconductors Nijmegen
Lego-steentjes
Maar wat is nu eigenlijk een chip? Een chip, ook wel halfgeleider (semiconductor in het Engels), is een splintertje uit een grote ronde plak silicium, een wafer. Op dat splintertje worden laagje voor laagje minuscule structuren gebouwd die samen een mini-fabriekje vormen. Een chip kan meten, rekenen, communiceren, energie regelen of onderdelen aansturen.
“Je kunt ze zien als Lego-steentjes,” legt Marcel uit. “Elk bouwblokje heeft een eigen functie. Door die blokjes te combineren kun je een auto bouwen, een robot, een telefoon; wat je maar wilt.”
Auto van de toekomst
Een halfgeleider ontwerpen duurt al snel meerdere jaren. Het testen ervan nog eens een half jaar. En dan moet de autofabrikant hem nog inbouwen. Ook dat kan één tot twee jaar duren. Kortom: NXP werkt nu aan de auto van 2035. “We zijn inderdaad bezig met de auto’s van over 10 tot 15 jaar,” aldus Marcel. “Meestal zijn onze halfgeleiders standaardproducten, soms maatwerk. Je kunt ze direct bestellen uit onze catalogus, als confectie. Maar we maken dus ook haute couture. En altijd met extreme precisie.”
Kwetsbaarheid van de keten
De coronacrisis maakte duidelijk hoe kwetsbaar de keten is. De lange doorlooptijden zorgden voor een acute chips-schaarste. Marcel: “Aanvankelijk zagen we de markt inzakken. Klanten lieten weten voorlopig geen chips nodig te hebben. Maar al een paar maanden later was er door thuiswerken juist extra vraag naar laptops, devices en telefoons. En doordat mensen niet meer met het openbaar vervoer wilden gaan, steeg de verkoop van auto’s.”
De complexiteit van de productie maakt dat die niet zomaar kan worden opgeschaald: “De doorlooptijd kan soms wel 35 weken zijn. Fabrieken draaien alleen rendabel als ze volop produceren,” aldus Marcel.
“Tijdens de crisis stonden we voor lastige dilemma’s. Er was een tekort aan microprocessoren voor medische toepassingen. Soms hangen daar mensenlevens vanaf. Dan krijg je ethische discussies: welke sector krijgt prioriteit?”
Sleutelrol voor Lifeport
Ook de geopolitieke spanningen laten zien hoe afhankelijk Europa is van chips uit Azië. In die context speelt Lifeport Regio Arnhem Nijmegen een sleutelrol: Nijmegen en omgeving vormen een van de belangrijkste Europese clusters, waar kennis, innovatie en productie samenkomen.
De basis daarvan werd vlak na de Tweede Wereldoorlog gelegd door Philips. “Wat klein begon, groeide uit tot een compleet ecosysteem,” zegt Marcel. “Een chip maak je niet in je eentje: je hebt software, hightech apparatuur, gespecialiseerde toeleveranciers én goed opgeleide mensen nodig.”
Veel van die mensen komen uit de regio. Dankzij de Radboud Universiteit en lokale expertise is Nijmegen uitgegroeid tot een kenniscentrum dat de regio economisch versterkt en haar eigen technologische toekomst vormgeeft.
Schoon werken
Levensreddende technologie
Bij NXP werken 2.500 mensen. Tel daar Nexperia, Ampleon en toeleveranciers bij op en de impact wordt duidelijk. “Direct of indirect heeft bijna iedereen in deze regio met de semiconductorsector te maken,” zegt Marcel.
Soms gaat het om veel méér dan commercie of technologie: “We kennen voorbeelden van kinderen van medewerkers die bij een auto-ongeluk betrokken raakten. Dankzij chiptechnologie gingen hun airbags af en kwamen ze er zonder noemenswaardige verwondingen vanaf. Ook in MRI-scanners, pacemakers en röntgenapparatuur zijn halfgeleiders van levensbelang.”
Toekomstgerelateerde thema’s
“Ik vind het fascinerend dat wij met toekomstgerelateerde thema’s bezig zijn,” stelt Marcel. “Halfgeleiders kunnen helpen om de netcongestie op te lossen. Apparaten energiezuiniger maken of alleen energie laten gebruiken als er voldoende aanbod is. En als er straks niet meer genoeg zorgmedewerkers zijn, kunnen slimme apparaten en medische technologie het verschil maken. Dan zijn er chips nodig voor bijvoorbeeld zorgrobots en thuismonitoring, om patiënten efficiënter te behandelen.”
Marcel, tot slot:
“Technologie bepaalt in hoge mate hoe we straks leven en werken. Het gaat er niet alleen om dát we technologie kunnen maken, maar vooral dat we invloed houden op de richting die deze opgaat. Welke keuzes maken we en waarom? Door de kennis en expertise voor de Lifeport-regio te behouden, houden we zeggenschap over onze toekomst.”
