Hoe kun je de omgeving zo veranderen dat je mensen meer uitnodigt of soms zelfs dwingt om in beweging te komen? En hoe draagt dat bij aan hun gezondheid? Met deze onderzoeksvragen ging  onlangs het Regio Deal-project Build4Health van start. Het is een multidisciplinair project dat zich beweegt in de driehoek omgeving – gedrag – gezondheid.

Maria Hopman is hoogleraar bij het Radboudumc en vertegenwoordigt de pijler gezondheid in dit project. Ze vertelt over de onderzoeken die nu opgezet worden.

Een brede opzet

Hopman is opgeleid als arts met specialisatie fysiologie en daarin kijkt ze heel breed. “Ik vind heel veel zaken interessant, daarom past dit project goed bij mij, het is breed opgezet met meerdere wetenschappelijke disciplines en invalshoeken.

Vanuit gezondheid gebruiken wij bijvoorbeeld wearables, in dit geval een soort sticker op je bovenbeen, die een week lang allerlei gegevens meet, hoeveel heeft iemand bewogen, wat was daarbij de bloeddruk, etc. De deelnemers leveren na die week de sticker in en dan lezen wij die uit hier in het umc.”

Dit soort gegevens worden gecombineerd met planologische en sociologische kennis, zoals de walkability index, hoe ‘loopbaar’ is een omgeving, hoe aantrekkelijk is het om er te lopen, is er groen, een prettige verharding, is het veilig, etc.”

Evolutionair gezien

Hopman legt uit waarom we neigen naar de ruststand. “De meeste mensen weten wel dat beweging goed is voor de gezondheid. Maar wij zijn evolutionair eigenlijk niet zo geprogrammeerd om in actie te komen. We zijn liever lui dan moe. En dat was evolutionair ook heel handig want dan kon je uitrusten, nodig omdat je wel weer voedsel moest gaan jagen. Dat hoeft nu natuurlijk allemaal niet meer.

Maar dat liever lui dan moe is gebleven. En daar zien we grote problemen door in de gezondheid, zoals chronische ziekten.
En je krijgt niet iedereen naar een sportschool, je krijgt ook niet iedereen hollend in het bos.
Dus is er steeds meer het idee dat je het voor een hele grote groep mensen in de omgeving zou moeten zoeken.”

Wat ik mooi vind aan dit project is het inslijpen van beweging in het dagelijks leven, zoals een stukje lopen vanaf je auto naar de voordeur, traplopen, vaker opstaan uit je stoel.

Een ander soort omgeving

“We hebben de afgelopen 50 jaar, misschien al langer, de omgeving zo ingericht dat je juist niet hoeft te bewegen. Er zijn parkeerplaatsen voor de deur, je loopt tegen de lift aan, de afstandsbediening, noem het allemaal maar op. Terwijl we nu steeds meer realiseren dat je zoveel mogelijk dingen moet blijven doen. En dan kun je het ook heel lang, want zo zit ons lichaam in elkaar, maar als je dat niet meer doet, dan kun je het op een gegeven moment ook niet meer.”

Er kan veel aan een omgeving gedaan worden dat mensen in beweging brengt.
Zo kun je mensen verleiden, door bijvoorbeeld meer groen, dat uitnodigt om in beweging te komen. Voorzieningen die op loopafstand liggen maken dat mensen sneller geneigd zijn om even te voet dat boodschapje te doen, naar de bieb te wandelen of lopend naar het café te gaan. Ook veiligheid is een belangrijk aspect dat maakt dat je ergens eerder heen loopt of fietst.

Vijf projecten

Er zijn vijf projecten opgestart in Build4Health, op plaatsen waar de komende jaren dingen gaan veranderen. Die omgevingen waar al bouwplannen zijn, zijn voor dit onderzoek interessant, ook vanwege de duur van het project, dat tot eind 2027 loopt.
De projecten zijn heel verschillend van aard, maar ze zijn wel allemaal gerelateerd aan bouw en stedenbouwkundige inrichting.

Hopman: “In die projecten denken we enerzijds mee over wat er nu zou kunnen, dat noemen we Living Lab. Bij twee projecten kunnen we zo meedenken in het proces en kunnen we onze kennis die er al is uit onderzoek, uit literatuur, inbrengen. En anderzijds doen we ook onderzoek met Radboudumc (medisch) , Radboud Universiteit (sociologie en planologie) en onderzoeksbureau Uum, dat op het proces gericht is.

Er zitten verder veel partners in het project, zoals woningbouwcoöperaties, bouwbedrijven, zorgcomplexen, gemeenten en provincie Gelderland.

De projecten zijn:

Kanaalzone Nijmegen
Hier wordt onderzocht hoe je bij de herstructurering van een woonwijk het beste kunt bijdragen aan een gezonde leefomgeving. Ook gaan onderzoekers bekijken wat het effect is van een kleinschalige interventie in sport- en spelmogelijkheden in een buurtpark.

Arnhem Oost
Ook hier wordt bij de integrale herontwikkeling van wijken onderzocht hoe je optimaal rekening kunt houden met de gezondheid van bewoners door interventies in de leefomgeving.

Liemerije in Zevenaar
In een woon-zorgcomplex dat aangepast gaat worden, gaan onderzoekers bekijken hoe bouwinterventies in de buitenruimte bijdragen aan verbeterd welzijn van bewoners, en leidt dit tot meer beweging en verbeterde gezondheid bij werknemers?

Nieuwbouwprojecten in Arnhem en Nijmegen
Hoe kun bij de bouw van een nieuwe woonwijk bijdragen aan een gezonde leefomgeving, voor nieuwe bewoners én bewoners van omliggende bestaande wijken? Er zijn veel belangstellenden, in hoeverre komen ze af op het groen en hoeveel draagt dit uiteindelijk bij aan hoeveel ze bewegen?

Veluwe-Waalpad
De snelfietsroute Veluwe-Waalpad wordt ook onderwerp van onderzoek. Wie maken er gebruik van? En wat zijn de beweeg- en gezondheidseffecten van een nieuwe doorfietsroute?